Archive for September, 2011

Senator Daryl Beall loopt onverwacht de senaatszaal van Des Moines State Capitol binnen. Hij had zich ziekgemeld maar is nu toch – met pijnstillers – gekomen. Zijn plaatsvervanger, met golvend wit haar, hoornen bril, bloemetjesdas en twee van de drie knopen van zijn jasje dicht, had net daarvoor uitgelegd dat een van de counties van Iowa door ‘people from Holland’ was opgericht en daarom ‘very conservative’ was.

Midden in de staat Iowa, waar een paar miljoen mensen wonen die jaarlijks 62 miljoen ton mais en nog meer landbouwproducten maken, zitten we in een ultra-Europees gebouw vol ornamenten, traditioneel meubilair, gepolijst marmer en prachtige, bijna protserige plafonds vol fresco’s, glaswerk en talloze kroonluchters.

Wat ik me toch afvraag is als je alle Amerikanen hoort over het kleiner maken van de overheid, en het structurele wantrouwen ten opzichte van de staat, waarom zijn die gebouwen altijd zo megalomaan, en wordt er alles aan gedaan om ze macht en statuur uit te laten stralen? Misschien heeft het met de korte geschiedenis van de Verenigde Staten te maken.

Iowa is onze tussenstop op weg naar de westkust, we zijn hier een paar dagen om het echte Amerika te zien – leeg, landbouw, lelijke steden. Maar ook om kennis te nemen van de voorbereiding op de caucuses, de maandenlange stemrondes in de Democratische en Republikeinse partijen die uiteindelijk moeten leiden tot twee presidentskandidaten. Iowa is historisch het startpunt van deze verkiezingsrondes, Obama heeft hier ook zijn eerste visitekaartje in begin 2008 gegeven toen hij nog een echte outsider in de Democratische partij was, met een vrij dramatische, emotionele speech.

A marketplace for ideas
Eerst terug naar Washington, waar we tot zaterdag waren. De groep Europese jonge leiders sprak met allerlei vertegenwoordigers van denktanks, steden en de nationale instituten.

Natuurlijk was ik vooral geïnteresseerd in de denktankcultuur in de VS, het is een beetje een mekka. Waar de denktanks in Europa maar in een paar landen een redelijk bestaan leiden met hooguit enkele tientallen medewerkers, daar zijn ze in de VS veel groter en invloedrijker. De honderden onderzoekers van denktanks als Brookings schrijven studies en boeken, dat is een vrij klassieke, soms academische taak. Maar vervolgens gaan ze een stap verder. ‘We brengen de invloedrijke denkers en besluitvormers in Washington bijeen, vormen een consensus in de groep en verspreiden vervolgens het resultaat,’ zegt een medewerker van eenvrij jonge denktank. ‘Andere manieren zijn om beleidsmakers direct te benaderen, confrerenties te organiseren en opiniestukken in kranten te publiceren.’ Ook het publiceren van one-pagers met aanbevelingen kan helpen, herinnert een andere onderzoeker: ‘A while ago a secretary of state just xeroxed our one-pager and handed it out to his advisers.’

Een opvallende ontwikkeling is dat door de explosie van het aantal media, de agenda en strategie van veel denktanks is veranderd. Vroeger waren er maar drie landelijke tv-stations en een beperkt aantal landelijke kranten. Maar nu zijn er talloze ‘networks’, bloggers en e-media waardoor het veel lastiger is om het algemene publiek te bereiken. Zeker omdat de fragmentatie van de media ook leidt tot een fragmentatie tot het publiek: ‘it’s like praying to the already converted. People only want to get confirmed what they already believe.’ Een ander gevolg is dat het denktankwerk in de VS steeds meer een ‘short-term game’ wordt waarbij ‘responding to issues and incidents’ cruciaal is om zichtbaar te blijven als onderzoeker en als instituut. Dat is misschien zorgelijk maar omdat politici ook in deze mediacyclus zitten, kunnen goed gefundeerde ideeën direct in het systeem worden gestoken. ‘We now have a real marketplace for ideas.’

Wel is de denktankcultuur sterk gepolitiseerd. Omdat bij elke ‘regime-change’ na verkiezingen niet alleen veel politici, maar ook hoge ambtenaren hun baan verliezen, moeten ze tijdelijk elders aan de slag. Dat kan in het bedrijfsleven maar ook door bij denktanks te gaan werken. Dat is natuurlijk goed voor de continue gedachtevorming, maar aan de andere kant zullen deze mensen zichtbaar willen blijven en zullen ze niet het achterste van hun (onafhankelijke) tong laten zien. ‘People will be more guarded of the image they are portraying’, observeert een Britse onderzoeker die tijdelijk bij een grote denktank in Washington werkt. ‘What you say can be used against you. In the EU people from thinktanks can be slightly more uncautious.’

Zorgelijker is dat bij deze denktanks, maar ook eigenlijk bij alle actoren in Washington, Europa nauwelijks op de agenda staat (behalve natuurlijk de krediet- en eurocrisis). Overal hoorden we dat de focus op China en India is, op marktbeleid, op de situatie in het Midden-Oosten. En wat in de VS wordt besloten, heeft een grotere impact op de wereld dan het gekoehandel in Brussel. ‘They are still the leaders of the free world. In Europe we have a very different political debate, which is more internally focused and mainly on one thing: how do we manage the coming decline?’

Adam en Eva
Bij the US Conference of Mayors, een lobbygroep van de honderden grotere steden in de VS, hoorden we van de enorme problemen waar steden sinds de crisis tegen aanlopen. Elk jaar moet de begroting in balans zijn en door de crisis zijn er minder inkomsten. De verkoopbelasting en onroerend goedbelasting zijn belangrijkste inkomsten van steden maar die vallen nu grotendeels weg. Het gevolg is dat burgemeester elk jaar ambtenaren moeten ontslaan, maar ook moeten bezuinigen op politie, brandweer, diensten en soms zelfs scholen.

De oplossing die we hier hoorden kwam ook bij de vele andere bijeenkomsten steeds weer terug: niet het verhogen van de belastingen zou een oplossing zijn. Wél door twee dingen te doen: de overheid te verkleinen én de oorlogen in Afghanistan en Irak te beëindigen. Er is een gedeeld gevoel dat de overheid te veel geld uitgeeft en dat de oorlogen in het verre Oosten (of Westen, voor de mensen in Californie), maar snel moeten ophouden. Dit beeld kregen we bevestigd bij het beroemde enquêtebureau Pew Research, dat geheel onafhankelijk werkt. ‘The 2012 election is going to be about the size of the government.’ Daar kregen we trouwens ook te horen dat de helft van de Amerikanen in Adam en Eva gelooft….

Kill the bill
De laatste dag in Washington werd duidelijk hoezeer gepolariseerd het politieke debat is, maar ook dat Amerika een divers land is die een echte smeltkroes is. Ik weet het, clichés, maar toch. In een klein zaaltje zonder ramen maar met foto’s zaten we met een stuk of acht medewerkers van verschillende Congresleden (zoals altijd, zonder water of thee aangeboden te krijgen) om het nationale politieke systeem te bespreken. Een van de jonge medewerkers was een kletskous met Indiase achtergrond (denk ik), een ander was moslim en overtuigd Republikein. In de discussie werd duidelijk dat elk controversieel debat in de Senaat wordt geblokkeerd met procedureregels ‘that basically kill the bill’, dat Amerikanen niet weten hoe het systeem werkt en hoeveel invloed de president heeft. Toch hebben Amerikanen wel een punt als ze zich afkeren van Washington. Door de polarisatie is het politieke midden verdwenen en daarmee de mogelijkheid voor het sluiten van compromissen. Daardoor kon het zo misgaan in de zomer, toen de VS dreigden in een soort failliete situatie te belanden en de twee partijen niet tot elkaar wilden komen. Slechts een speciale Commissie (een polderoplossing!) kon het faillissement van de grootste economie ter wereld afwenden, beter gezegd uitstellen. ‘People say: ‘you are screwing up, and they have a legitimate point.’

Net zoals de denktanks hebben ook politici moeite om mensen te bereiken, zeker door de opkomst van sociale media. ‘The upside is that ewe have more participation through internet and facebook. The downside is that it’s easy to find people that agree with you and igonre all the other opinions and information. The internet is basically an echo chamber, with its social media and blogosphere.’ Vroeger waren er zoals gezegd minder media maar dat maakte het debat wel veel inhoudelijker. ‘You had very few voices speaking but they were competing on the facts. You could easily switch between them.’

Ondanks deze polarisatie zijn Amerikanen wel degelijk op goede voet met elkaar. Er is (gevoelsmatig en feitelijk) veel ruimte voor diversiteit. ‘There are NO issues of muslim immigrants being integrated here. They do very well and are already upper middle class, as they tend to be very highly educated with a very low crime rate. Muslim Americans are the most optimistic of all groups.’ Dat ondervond ik ook toen we in een kleine achterafzaal naar de wekelijkse ‘Jummah prayer’ gingen, waar moslims samenkomen voor het gebed maar waar ook andere geloven aan mogen schuiven. De bijeenkomst was zowel in het Arabisch als het Engels, en het was prachtig om te zien hoe het positieve Amerikaanse gedachtegoed ook werd verwoord door de imam en dat hij de enkele niet-moslims als ik specifiek bedankte voor onze komst. In een land dat in het hart werd geraakt door islamitische terroristen, straalde de Jummah Prayer in het Capitol Hill, het centrum van het Amerikaanse politieke systeem, een enorme inclusiviteit uit. Onwillekeurig gaan mijn gedachten uit naar de ‘rel’ die Koningin Beatrix enkele jaren geleden veroorzaakte door haar schoenen uit te doen bij een bezoek aan een moskee in Den Haag.

Honger in corn country
Van het statige, drukke en belangrijke Washington belandden we in Iowa. We zijn hier maar een paar dagen voor we doorreizen naar Portland en vervolgens Houston. Iowa staat in het teken van landbouw en is bekend als ‘corn country’, er schijnt zelfs een ‘corn museum’ te zijn. De mensen zijn hier blank en trots, zonder dat dit tot racisme leidt overigens. Het weekend vierden we met een heus Oktoberfest met vreselijk slecht eten en Duits bier dat ze hier lokaal produceren. Vandaag ontmoetten we een State Senator, die een enorme kletskous is en overal op de foto wil, en de lieutenant governor, de plaatsvervanger van de gouverneur die al 17 jaar Iowa leidt. Hij is er niet omdat hij op bezoek is in China en Zuid-Korea. ‘We want to create 200.000 jobs in the next years, raise to a leadership position in education, and prepare our population for the world economy,’ lichtte de plaatsvervanger toe. Zij was zelf ook bezoek in Oost-Azië geweest. ‘We want to promote Iowa as a great place to invest’, onder meer voor windenergie.

Ondanks dit optimistische verhaal las ik vaonchtend in de plaatselijke krant ‘The Des Moise Register’ dat in augustus liefst 393.624 inwoners van Iowa voedselhulp kregen, op een bevolking van zo’n 3 miljoen waarvan ‘slechts’ 6 procent werkloosheid. Schokkende cijfers, voor een staat die wordt gezien als een van de grootste voedselproducenten in Amerika. Voedselbanken zijn in de VS helaas een wijdverbreid verschijnsel: zo’n 17 miljoen Amerikanen weten niet waar ze hun volgende maaltijd vandaan moeten halen. ‘Hunger is simply unacceptable in a bountiful country like America,’ zegt een lid van de nationale regering in de krant.

Mark my words: over een paar maanden is Iowa wereldnieuws als hier de race om het presidentschap echt begint. Dan zal ook de landbouw en de hongerige Amerikaan prominent in het nieuws komen. Over de achtergronden van deze race – en hoe de twee partijen die hier op een lokaal niveau voorbereiden, spreken we de komende dagen en zal ik natuurlijk verslag doen.