Pensioenstelsel in crisis

Dit is een column voor het magazine van Delta LLoyd, 2009

Bodem onder pensioenstelsel zakt steeds verder weg

Joop Hazenberg

Crisis of niet, het Nederlandse pensioenstelsel staat aan de vooravond van ingrijpende wijzigingen. De afgelopen maanden heeft de discussie over de collectieve oudedagsvoorziening zich vooral toegespitst op de AOW-verhoging van 65 naar 67 jaar. Dat is een begrijpelijke maatregel, gezien de snel oplopende begrotingstekorten, maar er speelt een veel crucialer probleem op de achtergrond. De Nederlandse verzorgingsstaat als geheel komt op losse schroeven te staan, doordat jonge generaties niet meer in collectiviteiten geloven.

Hoofdzakelijk is door grote maatschappelijke transformaties dit systeem al onder druk komen te staan. De zichtbare ‘aanvallen’ krijgen meestal de vorm in een aanslag op de staatsruif: denk aan periodes van grote werkloosheid, stijgende kosten van de gezondheidszorg, meer recent kinderopvang. En de AOW-discussie, die leidt tot felle debatten waarin tegenstanders van verandering de woorden ‘asociaal’, ‘hufterig’ en soms zelfs ‘tuig van de richel’ in de mond nemen.

Ik vind vooral de onzichtbare erodering van de verzorgingsstaat zorgelijk. De collectieve solidariteit voor elkaar en andere generaties wordt nog steeds voetstoots aangenomen. Ik merkte dat toen ik een artikel schreef in de Volkskrant waarin ik betoogde dat de AOW-leeftijd op termijn naar 70 jaar moet gaan. Lees het artikel (en de harde reacties) hier: http://extra.volkskrant.nl/opinie/artikel/show/id/4143/AOW_moet_naar_70

Opvallend was dat ik de dagen na publicatie van het artikel veel positieve feedback kreeg van (onbekende) leeftijdsgenoten. Per mail, sms, LinkedIn en Facebook stroomden de berichten binnen. Eindelijk iemand die verwoordt wat onze generatie van de AOW vindt, was een beetje de teneur. ‘Wij sterven in het harnas!’ schreven meerdere vrienden. Of: ‘over veertig jaar is er toch geen verzorgingsstaat meer.’

Nieuwe vorm voor collectiviteiten gezocht

Hier is het onzichtbare probleem blootgelegd. Mijn generatie wil best nadenken over de toekomst en betalen voor zorg voor elkaar, maar heeft totaal geen feeling met het systeem zoals dat nu is opgezet. Een belangencarousel van vakbonden, werkgevers en geleerde heren in de SER, van ondernemingsraden vol oude knarren, een waaier aan collectieve arrangementen waar de optimistische en welwillende jongere totaal geen stem in heeft gehad. Geen wonder dat de jongeren niet gehoord worden, ze geloven niet in deze oude structuren en houden zich afzijdig.

Willen we de AOW en andere structurele elementen van de verzorgingsstaat in de 21^ste eeuw behouden, dan moet het systeem zichzelf opnieuw uitvinden en het  besluitvormingsproces drastisch herzien. Niet langer kunnen al die belangenclub(je)s daarin de dienst uitmaken, noch zijn de verworven rechten van vandaag over twintig jaar geldig.

Wat nodig is een collectieve zoektocht, van onderop, naar een nieuwe solidariteitsgrond voor de verzorgingsstaat. De jongeren willen dolgraag aan die zoektocht meedoen, als dat proces open verloopt. Veel tijd hebben we daar overigens niet meer voor.

Joop Hazenberg (31) is schrijver van het boek Change – hoe de netwerkgeneratie Nederland gaat veroveren en spreekt tijdens de Broodje Pensioenvisie van 25 november. Met zijn onafhankelijke denktank Prospect wil hij het geluid van twintigers en dertigers over de toekomst van Nederland laten horen.